,,Antoś po raz pierwszy w Warszawie" 1908

Tablica upamiętniająca miejsce premiery filmu pt. Antoś po raz pierwszy w Warszawie

Drugi film nakręcony w październiku 1908 roku w wyraźny sposób kontrastował z Pruską kulturą. Dzieło pt. Antoś po raz pierwszy w Warszawie powstało z inicjatywy właścicieli warszawskiego iluzjonu Oaza. Było siedmiominutową, pełnometrażową, niemą komedią, którą upamiętniono różnorodnymi recenzjami, opiniami, refleksjami. W celu realizacji przedsięwzięcia sprowadzono do kraju francuskiego mistrza kinematografii Georges'a Meyera (przebywającego w tamtym czasie w moskiewskim oddziale Pathé), ponieważ żaden polski fachowiec nie posiadał odpowiedniej wiedzy o nowoczesnej technice pracy filmowej. Do obsady dzieła kinowego należał Antoni Fertner, Józefina Kowalewska i Iza Kołpaczówna. Prowizoryczny scenariusz zawierał perypetie niezdarnego mężczyzny z prowincji, który po raz pierwszy miał okazję przyjechać do Warszawy. Nawiązywał do popularnej, rodzimej tradycji literacko-teatralnej, a przede wszystkim do wodewilu Feliksa Szobera z 1876 roku -  Podróż po Warszawie. W wielkim mieście bohater zachowywał się jak niemowlę poznające zupełnie nowy świat. Cała akcja filmu miała toczyć się w najmodniejszych ogródkach warszawskich, gdzie tytułowy Antoś stał się ofiarą pięknych i sprytnych kurtyzan. Niczego niepodejrzewający mężczyzna został okradziony z ostatnich pieniędzy. Wesoła zabawa z miejscowymi prostytutkami doprowadziła go do skraju nędzy. 

Dopiero podczas kręcenia filmu miała wyłonić się ostateczna forma tego szkicu scenariuszowego. Dzieło kinowe było gotowe już po kilkudniowej pracy. Premiera filmu odbyła się 22 października 1908 roku i wywołała furorę wśród amatorów kina, których nie sposób było pomieścić w jednej sali. Niestety żadne jego kopie nie przetrwały okresu drugiej wojny światowej. Miłośnicy przedwojennego kina nadal poszukują jakichkolwiek obrazów, które mogłyby choć w minimalnym stopniu przedstawić nam ten cenny obraz filmowy. 

Antoni Fertner

W setną rocznicę powstania dzieła stacja Kino Polska ogłosiła szczególny konkurs. W jego wyniku stworzono współczesny obraz kinowy pt. Wielki powrót Antosia (autorstwa Marcelo Zammenhoffa), którego fabuła nawiązywała do sławnego dzieła filmowego sprzed wieku. 

Bibliografia:

M. Dobrowolski, Antoś i prostytutki, czyli pierwszy polski film, Pulshistorii.pb.pl (online), [w:] http://pulshistorii.pb.pl/4331981,80028,antos-i-prostytutki-czyli-pierwszy-polski-film (dostęp 14.11.2016 r.). 

S. Janicki, W starym polskim kinie, Warszawa 1985. 

S. Koper, Dwudziestolecie międzywojenne, t. 2, 2013. 

S. Koper, Gwiazdy Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 2013, 

T. Lubelski, Historia kina polskiego. Twórcy, filmy, konteksty, Katowice 2009.