Okres polskiej produkcji filmowej początku XX wieku dzieli się na charakterystyczne etapy. Między 1895 a 1902 rokiem dominuje aktywność wcześniej przeze mnie wymienionych pionierów: Bolesława Matuszewskiego, Piotra Lebiedzińskiego i Kazimierza Prószyńskiego. Następnie trwała krótka przerwa w pracy nad polskim filmem, a od 1907 roku z powrotem kinowa działalność uległa ożywieniu. Głównym tego powodem było ustąpienie dotychczasowego systemu kupna i sprzedaży kopii filmowych, na rzecz wprowadzenia systemu koncesji (wynajmu kopii filmowych na czas określony w umowie) oraz umożliwienie zwiększenia objętości scen filmowych w danym dziele. Wraz ze zmianami w rodzimej produkcji kinowej poszerzały się wymagania artystyczne widza, który oczekiwał z seansu na seans coraz bardziej zaskakujących wrażeń.
Aby utrzymać zainteresowanie klienta, sami kiniarze stali się producentami filmowymi. Z ich inspiracji powstały w 1908 roku dwa pierwsze polskie filmy fabularne. Pierwszy nosi tytuł Pruska kultura i prezentuje ówczesne problemy natury narodowo-patriotycznej. Zdjęcia dzieła kinowego kręcono w Wielkopolsce. Najprawdopodobniej rozpoczęły się one między 1907 a 1908 rokiem. Ich twórcą był producent żydowskiego pochodzenia - Mordechaj Towbin, który zarządzał w Warszawie prywatnym kantorem kinematograficznym ,,Siła". Nie jest sprawdzony pierwszy, początkowy tytuł filmu (lub czy jest on zbieżny ze znanym nam obecnie tytułem) i nie wiadomo czy dzieło wyświetlono dla polskiej, szerokiej publiczności przed wybuchem pierwszej wojny światowej. Biorąc pod uwagę ówczesne rosyjskie relacje prasowe, Pruska kultura została zakazana przez cenzurę i zabroniono udostępniania jej pokazów w polskich kinach. Istotne jest, że z powodzeniem wyświetlano tenże film we Włoszech, Francji i Rosji (do warszawskich kin trafił dopiero we wrześniu 1914 roku).
Dzieło jest oparte na kanwie autentycznych historii, które rozegrały się na wielkopolskich ziemiach. W
zaborze pruskim po zakończeniu powstania styczniowego miały miejsce
dwa kluczowe wydarzenia, które szczególnie zapisały się w
dziejach państwa polskiego. Pierwszym z nich jest strajk dzieci z
Wrześni. Cykl protestów rozpoczął się 20 maja 1901 roku,
kiedy uczniowie jednej z wrzesińskich szkół odmówili odpowiadania
w języku niemieckim nauczycielom na lekcjach oraz nie przyjęli
katechizmów w obcym im języku. Grono pedagogiczne placówki, aby
uchronić autorytet nauczycieli i zapobiec rozprzestrzenianiu
masowego buntu, wymierzyli czternastu uczniom kary cielesne. Krzyk i
płacz bitych dzieci zainteresował przechodniów, którzy wzywali
władze szkoły do zaprzestania tych brutalnych metod wychowawczych.
Jedynie dwóch nauczycieli poparło tłum Polaków znajdujących się
przed budynkiem. Byli to: Bronisław Gardo i ks. Jan Laskowski. Mimo
wszystko dzieci były nadal maltretowane za nieposłuszeństwo. Aby
złamać opór wychowanków, najbardziej zaangażowanych w strajk
uczniów cofano do klas niższych lub przedłużano im okres przewidywanej nauki. Wszystkie kroki grona
pedagogicznego wobec dzieci i młodzieży okazały się nieefektywne,
dlatego władze postanowiły wymierzać kary rodzicom niepokornych
uczniów. Podnoszono podatek szkolny lub wymierzano kary grzywny i pozbawienia wolności.
Poczynione kroki jedynie wzmogły falę strajków. W całym zaborze
pruskim w latach 1906-1907 strajkowało 75 tysięcy dzieci w 800
placówkach. W obronie dzieci z Wrześni stanęły największe
osobistości polskiej kultury danej epoki: Henryk Sienkiewicz, Maria
Konopnicka, Bolesław Prus i Władysław Reymont.
 |
| Kadr z filmu Pruska kultura |
Drugim
z kluczowych wydarzeń był spór o wóz Michała Drzymały,
który po latach stał się symbolem walki polskich chłopów ze
stale napierającą germanizacją. Mężczyzna zyskał sławę nie
tylko wśród Polaków. O jego determinacji usłyszała cała Europa.
W 1904 roku Drzymała wykupił ziemię od niemieckiego kupca. Na
działce we wsi Podgradowice miał niebawem stanąć długo
wyczekiwany dom. Niestety praca nad budowlą nigdy się nie
rozpoczęła, ponieważ Michał Drzymała nie uzyskał na nią zgody
od pruskiej administracji. W odwecie zamieszkał w wozie
cyrkowym, który ustawił na swojej działce. Codziennie przestawiał
go o kilka metrów, aby władze nie uznały wozu za typową
konstrukcję mieszkalną a jedynie za pojazd ruchomy, którego nie
obowiązują przepisy prawa budowlanego. Przez kilka lat między
administracją pruską a Michałem Drzymałą narastał coraz większy
konflikt. W końcu wóz cyrkowy został usunięty, a mężczyzna
zamieszkał w lepiance, którą usunięto ze względu na naruszenie
przepisów przeciwpożarowych. Michał Drzymała musiał opuścić
swoją działkę i sprzedać ją po korzystnej cenie. Następnie
kupił stary dom w zaborze austriackim, a zaoszczędzone pieniądze
wydał na remont nowego mieszkania.
 |
| Kadr z filmu Pruska kultura |
Oba istotne wydarzeń należące do historii narodu polskiego zostały przez autora Pruskiej kultury precyzyjnie połączone w jednolitą całość, której efektem był film opowiadający o losach jednej, wielkopolskiej familii. Dzieło kinowe podzielono na następujące sceny:
- Szkoła ludowa we Wrześni
- Profesor Kulturtreger
- Katusze dzieci
- Wywłaszczanie
- Pruskie żołdactwo
- Wóz Drzymały
- Apoteoza Polski (Jutrzenka)
 |
| Kadr z filmu Pruska kultura |
Ośmiominutowe dzieło sprzed ponad wieku jest obecnie uważane za najstarszy zachowany film polski. Ponadto ma wysoką wartość historyczną, ponieważ wyraźnie prezentuje stosunek ludności polskiej do przymusowej germanizacji. Przez kilkadziesiąt lat Pruska kultura była uważana za dzieło zaginione. Taśmy filmowe, na których było ono nagrane, zostały odnalezione dopiero w 2000 roku przez historyków filmu - profesorów Małgorzatę i Marka Hendrykowskich z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Badacze odnaleźli polskie dzieło we Francuskim Archiwum Filmowym w Paryżu. Przechowywano je pod tytułem Les Martyrs de la Pologne. Odnaleziony obraz był bardzo słabej jakości. Przedstawiał jedynie kilka krótkich scenek, gdzie aktorzy poruszają się na tle teatralnych dekoracji. Mimo wszystko to nie względy estetyczne doprowadziły do wszczęcia prac nad odświeżeniem cennego materiału filmowego. 31 stycznia 2009 roku we Wrześni odbyła się prapremiera Pruskiej kultury, do której nową ścieżkę dźwiękową stworzył sam Krzesimir Dębski.
Objaśnienia:
Dębski Krzesimir - kompozytor muzyki współczesnej, rozrywkowej, filmowej, teatralnej, baletowej, również dyrygent. Jest laureatem I nagrody światowego Konkursu Jazzowego w Hoeillart (Belgia). Wielokrotnie zdobywał tytuł Najlepszego Skrzypka, Kompozytora, Aranżera Roku w ankietach magazynu Jazz Forum. W 1985 znalazł się na liście 10-ciu najlepszych skrzypków jazzowych amerykańskiego pisma Down Beat.
Źródło objaśnień: Onet.pl
Bibliografia:
20 maja 1901 r. Strajk uczniów w szkole we Wrześni w obronie języka polskiego, Interia.pl (online), [w:] http://nowahistoria.interia.pl/kartka-z-kalendarza/news-20-maja-1901-r-strajk-uczniow-w-szkole-we-wrzesni-w-obronie-,nId,1428671 (dostęp 05.11.2016 r.).
Cyrkowy wóz Drzymały – symbol walki z germanizacją, Polskieradio.pl (online), [w:] http://www.polskieradio.pl/39/156/Artykul/830381,Cyrkowy-woz-Drzymaly-%E2%80%93-symbol-walki-z-germanizacja (dostęp 05.11.2016 r.).
Polskie filmy, które warto zobaczyć - 1. Pruska kultura (1908), Wordpress.com (online), [w:] https://czipsydwa.wordpress.com/2014/05/10/polskie-filmy-ktore-warto-zobaczyc-1-pruska-kultura-1908/ (dostęp 05.11.2016 r.).
W. Banaszkiewicz, Historia filmu polskiego, t.1, Warszawa 1966.
M. Hendrykowska, M. Hendrykowski, Pruska kultura, Akademiapolskiegofilmu.pl (online), [w:] http://www.akademiapolskiegofilmu.pl/pl/historia-polskiego-filmu/filmy/pruska-kultura/74 (dostęp 05.11.2016 r.).
S. Koper, Dwudziestolecie międzywojenne, t. 2, 2013.
S. Koper, Gwiazdy Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 2013.
T. Lubelski, Historia kina polskiego. Twórcy, filmy, konteksty, Katowice 2009.
A. Olbrot, Opowieść o szkolnym strajku, ,,Rzeczpospolita” 200, nr 210.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz