Dziś otwarcie

Bracia Krzemińscy

Za pierwszy pokaz filmowy na polskiej ziemi uważa się widowisko mające miejsce w warszawskiej Resursie Obywatelskiej przy Krakowskim Przedmieściu 18 lipca 1896 roku. W celu realizacji przedsięwzięcia użyto popularnej aparatury spółki Edisona. 14 listopada 1896 roku odbyła się premierowa projekcja kinowa, podczas której widownia miała okazję podziwiać cykl dwudziestu krótkich filmów tj.: Śniadanie dziecka, Plac pocztowy, Minik z kapeluszem, Kłócące się dzieci, Plac Królewski w Madrycie, Polewacz polany, Polityczny zatarg, Francuska kawaleria, Hiszpańska artyleria, Masarnia fin de siecle'u, Kąpiel i Kolej żelazna. Widowisko przygotowała ekipa braci Lumière, która dotarła w tamtym okresie do krakowskiego Teatru Miejskiego. Kolejne pokazy odbyły się także w innych miastach. Nowe źródła rozrywki przyciągały publiczność, która ,,zachłysnęła się" skarbnicą wiedzy o współczesnym świecie. 

Fotografia wykonana przed kinem Odeon

O pierwszym polskim kinie można dopiero mówić w 1899 roku, gdy bracia Władysław i Antoni Krzemińscy utworzyli Gabinet Iluzji przy ulicy Piotrkowskiej w Łodzi. Następnie mężczyźni prowadzili tymczasowe kina w Radomiu, Włocławku oraz Częstochowie. W listopadzie 1900 roku ponownie udali się do Łodzi, aby zarządzać nowym kinem Biograf, które znajdowało się w budynku przy ul. Piotrkowskiej 17. Po zakupie nowego projektora i wszystkich filmów będących w składzie braci Pathé przeniesiono działalność do eleganckiego lokalu przy Nowym Rynku 3. Nadano jej też nową nazwę - Teatr Żywych Fotografii.

Z czasem kino braci Krzemińskich zyskiwało na popularności. Przedsiębiorcy postanowili unowocześnić wszystkie urządzenia, urozmaicić repertuar filmowy najnowszymi dziełami światowej kinematografii oraz zatrudnić kilku dodatkowych pracowników. Krzemińscy przejeżdżając przez wszystkie polskie ziemie organizowali seanse kina Bioscop. Ręcznie kolorowane filmy, przy prezentacji których grywała orkiestra, przynosiły ogromne zyski finansowe. Oprócz tego zaprezentowane widowiska wywoływały niewyobrażalny entuzjazm publiczności. W Siedlcach w 1903 roku zakończyły się nawet rozruchami, kiedy zabrało biletów dla wszystkich przybyłych.  

Ostatecznie Władysław i Antoni Krzemińscy założyli w październiku 1903 roku pierwsze, warszawskie, stałe kino (Bioscop), którego sala mieściła sześćdziesiąt miejsc. Rok później zakończyli działalność i rozpoczęli swoją podróż życia po Imperium Rosyjskim - jednak nie trwała ona wiecznie. Najprawdopodobniej Krzemińscy zatęsknili za swoją spokojną ojczyzną, dlatego wrócili do niej w 1909 roku. Wtedy ponownie zaangażowali się w tworzenie narodowego świata kina. Z ich inicjatywy powstał kinematograf Odeon.

Wkrótce w Łodzi, w budynku wynajętym od braci Krzemińskich rozpoczął swoją działalność Teodor Junod (ojciec polskiej gwiazdy kina dwudziestolecia międzywojennego – Eugeniusza Bodo) otwierając w 1903 roku Teatr Iluzji Urania, a następnie w 1907 roku centrum rozrywkowe Urania. Jego nieodłącznym elementem były pokazy filmowe. W ślad za Teodorem Junod poszło wielu działaczy uruchamiających w największych polskich miastach coraz to nowsze i solidniejsze stałe kina. 

Bracia Krzemińscy jako pierwsi Polacy założyli stałe kino, które rządziło się zupełnie innymi prawami niż te funkcjonujące współcześnie. Właściciele kin sprowadzali filmy z zagranicy i mogli je dowolnie przetwarzać. Niejednokrotnie dzieła zza oceanu były skracane, różnorodnie przemontowywane czy wzbogacane o fragmenty innych filmów. Ostateczny efekt pokazu kinowego był zależny od wizji artystycznej właściciela konkretnego centrum filmowej rozrywki. Twórcy dzieł kinowych nie posiadali praw autorskich do swoich produkcji. Tego typu przepisy prawne pojawiły się w znacznie późniejszym okresie. 

Bufet w Teatrze Iluzji Urania (na zdjęciu Teodor Junod)

Bibliografia:

S. Koper, Gwiazdy Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 2013.

H. Krajewska, Życie filmowe Łodzi w latach 1896–1939, Warszawa-Łódź 1992.

Ł. Maciejewski, Początki kinematografii na ziemiach polskich, Portalfilmowy.pl (online), [w:] http://www.portalfilmowy.pl/wydarzenia,202,1497,1,1,Poczatki-kinematografii-na-ziemiach-polskich.html (dostęp 05.10.2016 r.).

T. Lubelski, Historia kina polskiego. Twórcy, filmy, konteksty, Katowice 2009.