Po pierwsze - Bolesław Matuszewski

Bardzo często słyszy się o ludziach, którzy włożyli ogromny wkład w rozwój techniczny branży filmowej, jednak rzadko wspomina się o zasługach polskich wynalazców i pionierów. Na kartach historii zapisało się ich kilku, a jako pierwszego wyszczególnię światowej sławy teoretyka filmu – Bolesława Matuszewskiego. Urodził się 19 sierpnia 1856 roku w Pińczowie, w ówczesnym zaborze rosyjskim. Jego matką była Stanisława z Pochowskich, a ojcem Aleksander Matuszewski - tłumacz i nauczyciel języka francuskiego w jednym z warszawskich gimnazjów. Dzięki wstawiennictwu swojego rodziciela Matuszewski wyjechał do Paryża, gdzie zafascynowała go sztuka fotografii. Mieszkał w jednej z najbardziej ekskluzywnych dzielnic, gdzie mógł w pełni rozwijać swoje pasje. We Francji należał do stowarzyszenia Lux, które zrzeszało uzdolnionych fotografów. W 1894 roku stał się jednym z założycieli Stowarzyszenia Muzeum Francuskiej Fotografii Dokumentalnej. Po powrocie do ojczystego kraju uruchomił wraz z młodszym bratem Zygmuntem warszawskie atelier fotograficzne Paryska Fotografia Lux Sigismond et Comp. 

Bolesław Matuszewski

Cztery lata później został współwłaścicielem paryskiego atelier fotograficznego Benque, które specjalizowało się w wykonywaniu portretów największym francuskim osobistościom branży artystycznej. Podczas pobytu na dworze cara Mikołaja II nauczono go korzystania z kinematografu. Najprawdopodobniej był on także prywatnym fotografem władcy, lecz do tej pory nie skompletowano dokumentów w pełni potwierdzających prawdziwość tych informacji. Nowo zdobyta wiedza zaowocowała filmową karierą Bolesława Matuszewskiego. Do najcenniejszych dzieł kinowych jego autorstwa należą: Zdjęcia operacji w szpitalach Paryża, Wyścigi konne na Polu Mokotowskim, Sceny wydarzeń w Paryżu, Sceny ludowe z Polski, Pobyt cara w Spale i Rodzajowe scenki warszawskie. Mężczyzna swoją działalność nakierował na utrwalanie scen z życia codziennego, obrzędów i zabaw ludowych, a także na inne reportaże filmowe i naukowe. Podejrzewano, że Bolesław Matuszewski był jednym z operatorów braci Lumière, dla których miał testować ich aparat kinematograficzny. Niestety historia ta okazała się tylko ciekawą plotką, a Matuszewski nigdy nie współpracował z francuskimi wynalazcami. 

Mimo wszystko to nie praca przed obiektywem sprawiła, że nazwisko Matuszewskiego utkwiło w pamięci polskich filmoznawców i historyków. Reżyser uzyskał powszechną sławę publikując w Paryżu broszurę pt. Nowe źródło historii (Une nouvelle source de l’histoir, 1898), w której zawarł swoją opinię na temat istotności kina w uwiecznianiu rzeczywistości i jego wagi w przekazywaniu bardzo wiarygodnych źródeł wiedzy o przeszłości. Jego rozważania zaintrygowały czytelników, więc Matuszewski pogłębił swoją argumentację wydając kolejną broszurę pt. Ożywiona fotografia, czym jest, czym być powinna (La photographie animée, ce qu’elle est, ce qu’elle doit être, 1898). Autor zawarł w niej własne nowatorskie przemyślenia o przyszłości kinematografii, jej sensu, a także możliwości jej użycia oraz wszelakiej pożyteczności. Prace Bolesława Matuszewskiego były twardym dowodem na to, iż już w pierwszych latach istnienia słabo wykształconej branży filmowej mogło mieć miejsce racjonalne rozpatrywanie losów światowego, a tym samym i polskiego kina.

Bolesław Matuszewski zakończył swoją przygodę z kinematografią w 1910 roku. Nie są znane powody przerwania jego działalności. W latach trzydziestych XX wieku zajął się organizacją polsko-francuskiej turystyki. Zmarł w 1943 roku w Warszawie. W celu upamiętnienia pracy Matuszewskiego nakręcono o nim film dokumentalny pt. Bolesław Matuszewski. Nieznany pionier kinematografii, który ukazał się w 2012 roku. 

Objaśnienia:

Bracia Auguste i Louis Lumiere - synowie fotografa i producenta płyt fotograficznych. Dopiero w 1894 r., po obejrzeniu i zakupie edisonowskiego Kinetoscopu zajęli się techniką filmową i opracowaniem własnego produktu. Trudno ustalić, w jakim stopniu kinematograf był własnym wynalazkiem braci Lumiere. W stosunku do kamer Edisona i Bouly'ego wynalezek Lumiere'ów stanowił istotne udoskonalenie. Stosowano w nim taśmę z jednostronną perforacją oraz mechanizm zatrzymujący taśmę podczas naświetlania i projekcji poszczególnych klatek filmu. Dzięki temu obraz filmowy był znacznie ostrzejszy. Poza tym kamera Lumiere'ow miała napęd ręczny, co znacznie zmniejszyło wagę urządzenia w porównani do kinetoskopu Edisona.

źródło objaśnień: historiasztuki.com.pl

Bibliografia: 

Bolesław Matuszewski - pierwsza rewolucja kina, Blogspot.com (online),[w:] http://kinoprzedwojenne.blogspot.com/2011/03/bolesaw-matuszewski-pierwsza-rewolucja.html (dostęp 01.10.2016 r.).

Bolesław Matuszewski. Filmografia, Filmweb (online), 

[w:] http://www.filmweb.pl/person/Boles%C5%82aw+Matuszewski-957238 (dostęp 01.10,2016 r.).

Z. Czeczot-Gawrak, Bolesław Matuszewski, pierwszy teoretyk filmu, [w:] Bolesław Matuszewski i jego pionierska myśli filmowa, Warszawa 1980. 

T. Lubelski, Historia kina polskiego. Twórcy, filmy, konteksty, Katowice 2009, s. 23.