Po drugie - Piotr Lebiedziński

Piotr Lebiedziński

Kolejno warto wymienić wynalazcę, inżyniera, producenta papieru i aparatów fotograficznych - Piotra Lebiedzińskiego. Konstruktor urodził się w 1860 roku w Sokółce - w niewielkim mieście znajdującym się pod panowaniem zaborców rosyjskich. Po ukończeniu studiów chemicznych w Petersburgu, przeprowadził się do Warszawy, gdzie rozpoczął karierę jako ceniony wynalazca i przedsiębiorca. Młody fascynata fotografii został właścicielem sklepów z materiałami fotograficznymi. Pierwszy z nich mieścił się przy Krakowskim Przedmieściu 65, a drugi przy ul. Marszałkowskiej 99. Poza działalnością biznesową Lebiedziński zajmował się wykonywaniem zdjęć i rozsyłaniem ich na konkursy fotograficzne. Należał do Polskiego Towarzystwa Miłośników Fotografii i był współredaktorem pisma Fotograf Warszawski. Ponadto był pierwszym polskim fotografem, który użył promieni Rentgena do wykonania swoich dzieł. Niejednokrotnie prezentował publicznie swoje prace i dokonywał ich szczegółowej analizy. 

Aktorzy warszawskich teatrzyków ogródkowych
w filmie Piotra Lebiedzińskiego
- Mazur w cztery pary

W 1888 roku Lebiedziński założył wytwórnię papierów fotograficznych, która mieściła się w budynku u zbiegu ul. Stalowej i Konopackiej. Następnie przeniósł jej siedzibę do nowego lokalu na Mokotowie. Firma Piotra Lebiedzińskiego specjalizowała się w produkcji aparatów fotograficznych, materiałów światłoczułych i wyjątkowej jakości papieru fotograficznego, który sprowadzali do swoich państw fotografowie francuscy, brytyjscy, austriaccy i niemieccy. Podczas pierwszej wojny światowej wytwórnia Lebiedzińskiego nadal prężnie pracowała i była jedną z nielicznych firm, którym udało się wytrwać kryzys produkcyjny. W 1933 roku przedsiębiorstwo przekształciło się w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością i zmieniło nazwę na ,,Foton". Wytwórnia utrzymała się na rynku po śmierci Lebiedzińskiego. Zamknięto ją dopiero w 1940 roku, już podczas okupacji hitlerowskiej. Za zasługi dla rozwoju przemysłu fotograficznego konstruktor otrzymywał w 1908 roku złoty medal.  

Piotr Lebiedziński był szczególnie uzdolniony technicznie. Wiele lat poświęcił na ulepszanie gramofonu, budowanie membran dźwiękowych oraz nagrywanie płyt gramofonowych. W 1893 roku stworzył kamerę zdjęciową i projekcyjną. Nie był to jednak wynalazek doskonały, ponieważ Lebiedziński nie zastosował taśmy celuloidowej a kliszę, co umożliwiało fotografowanie tylko dość krótkich, trzydziestosekundowych scenek. Pomimo trudności inżynierowi udało się nakręcić dwa filmy fabularne: Krakowiaka (film utrwalony z udziałem aktorów warszawskich teatrzyków ogródkowych, którzy tańczyli w parku) i Scenę w łazience (dość pikantny obraz filmowy , który przedstawiał zdenerwowanego mężczyznę i nagą kobietę). Przede wszystkim oba prymitywne dzieła charakteryzował wyraźny obraz uzyskany poprzez użycie podwójnego obiektywu w aparacie projekcyjnym.

Papier fotograficzny produkcji Piotra Lebiedzińskiego

Fotografia nie była jedyną pasją Piotra Lebiedzińskiego. Konstruktor poświęcił sporą część życia na odkrywanie tajemnic parapsychologii. Podczas swoich badań współpracował Julianem Ochorowiczem. Jego polem działań były zjawiska psychokinezy oraz mikroskopowa i chemiczna analiza ektoplazmy. Od 1920 roku pełnił funkcję kierownika naukowego, a następnie honorowego prezesa Polskiego Towarzystwa Badań Psychicznych w Warszawie. Był cenionym działaczem nie tylko wśród Polaków. Swoje wykłady przeprowadzał w różnych miastach europejskich, m.in. podczas Międzynarodowych Kongresów Badań Psychicznych (podczas pierwszego zebrania otrzymał główną nagrodę za wygłoszenie swojego referatu). 

Reklamy handlowe na łamach Fotografa Waszawskiego

Piotr Lebiedziński zmarł 30 stycznia 1934 roku w Warszawie. 

Objaśnienia:
Ektoplazma – w pseudonauce nazwa nadana hipotetycznej formie „gęstej bio-energii”, protoplazmatyczna substancja, imitowana przez medium. Jest to garaletowata substancja, wypływająca z ciała medium. Z ust, uszu, nosa, oczu, a nawet z dolnych partii. Według innych wyjaśnień nienaukowych jest to materiał, z którego składają się duchy. Podczas seansów spirytystycznych, ektoplazmę „wydzielały” niektóre organizmy żywe.

Ochorowicz Julian - poeta, filozof, psycholog. Studiował w Szkole Głównej Warszawskiej i na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim, następnie w Lipsku. W latach 1875-1881 docent psychologii i filozofii przyrody na uniwersytecie we Lwowie. Od 1874 do 1875 redaktor Niwy. W okresie 1881-1890 przebywał w Paryżu. Pomiędzy 1868 a 1875 uchodził za jednego z przywódców i teoretyków pozytywizmu.

Psychokineza - określenie używane w parapsychologii do opisu rzekomego wpływu na fizyczne otoczenie z odległości wywołanego za pomocą mocy psychicznych, bez fizycznej ingerencji. W szerszym znaczeniu oznacza właściwość psi, która pozwala wpływać na zachowanie materii.

źródła objaśnień: onet.pl, wikipedia.org

Bibliografia:

S. Janicki, W starym polskim kinie, Warszawa 1985.

T. Lubelski, Historia kina polskiego. Twórcy, filmy, konteksty, Katowice 2009.
A. Żakowicz, Piotr Lebiedziński (1860-1934), [w:] Prace naukowe Akademii Jana Długosza w Częstochowie, Częstochowa 2012. 

Dziś otwarcie

Bracia Krzemińscy

Za pierwszy pokaz filmowy na polskiej ziemi uważa się widowisko mające miejsce w warszawskiej Resursie Obywatelskiej przy Krakowskim Przedmieściu 18 lipca 1896 roku. W celu realizacji przedsięwzięcia użyto popularnej aparatury spółki Edisona. 14 listopada 1896 roku odbyła się premierowa projekcja kinowa, podczas której widownia miała okazję podziwiać cykl dwudziestu krótkich filmów tj.: Śniadanie dziecka, Plac pocztowy, Minik z kapeluszem, Kłócące się dzieci, Plac Królewski w Madrycie, Polewacz polany, Polityczny zatarg, Francuska kawaleria, Hiszpańska artyleria, Masarnia fin de siecle'u, Kąpiel i Kolej żelazna. Widowisko przygotowała ekipa braci Lumière, która dotarła w tamtym okresie do krakowskiego Teatru Miejskiego. Kolejne pokazy odbyły się także w innych miastach. Nowe źródła rozrywki przyciągały publiczność, która ,,zachłysnęła się" skarbnicą wiedzy o współczesnym świecie. 

Fotografia wykonana przed kinem Odeon

O pierwszym polskim kinie można dopiero mówić w 1899 roku, gdy bracia Władysław i Antoni Krzemińscy utworzyli Gabinet Iluzji przy ulicy Piotrkowskiej w Łodzi. Następnie mężczyźni prowadzili tymczasowe kina w Radomiu, Włocławku oraz Częstochowie. W listopadzie 1900 roku ponownie udali się do Łodzi, aby zarządzać nowym kinem Biograf, które znajdowało się w budynku przy ul. Piotrkowskiej 17. Po zakupie nowego projektora i wszystkich filmów będących w składzie braci Pathé przeniesiono działalność do eleganckiego lokalu przy Nowym Rynku 3. Nadano jej też nową nazwę - Teatr Żywych Fotografii.

Z czasem kino braci Krzemińskich zyskiwało na popularności. Przedsiębiorcy postanowili unowocześnić wszystkie urządzenia, urozmaicić repertuar filmowy najnowszymi dziełami światowej kinematografii oraz zatrudnić kilku dodatkowych pracowników. Krzemińscy przejeżdżając przez wszystkie polskie ziemie organizowali seanse kina Bioscop. Ręcznie kolorowane filmy, przy prezentacji których grywała orkiestra, przynosiły ogromne zyski finansowe. Oprócz tego zaprezentowane widowiska wywoływały niewyobrażalny entuzjazm publiczności. W Siedlcach w 1903 roku zakończyły się nawet rozruchami, kiedy zabrało biletów dla wszystkich przybyłych.  

Ostatecznie Władysław i Antoni Krzemińscy założyli w październiku 1903 roku pierwsze, warszawskie, stałe kino (Bioscop), którego sala mieściła sześćdziesiąt miejsc. Rok później zakończyli działalność i rozpoczęli swoją podróż życia po Imperium Rosyjskim - jednak nie trwała ona wiecznie. Najprawdopodobniej Krzemińscy zatęsknili za swoją spokojną ojczyzną, dlatego wrócili do niej w 1909 roku. Wtedy ponownie zaangażowali się w tworzenie narodowego świata kina. Z ich inicjatywy powstał kinematograf Odeon.

Wkrótce w Łodzi, w budynku wynajętym od braci Krzemińskich rozpoczął swoją działalność Teodor Junod (ojciec polskiej gwiazdy kina dwudziestolecia międzywojennego – Eugeniusza Bodo) otwierając w 1903 roku Teatr Iluzji Urania, a następnie w 1907 roku centrum rozrywkowe Urania. Jego nieodłącznym elementem były pokazy filmowe. W ślad za Teodorem Junod poszło wielu działaczy uruchamiających w największych polskich miastach coraz to nowsze i solidniejsze stałe kina. 

Bracia Krzemińscy jako pierwsi Polacy założyli stałe kino, które rządziło się zupełnie innymi prawami niż te funkcjonujące współcześnie. Właściciele kin sprowadzali filmy z zagranicy i mogli je dowolnie przetwarzać. Niejednokrotnie dzieła zza oceanu były skracane, różnorodnie przemontowywane czy wzbogacane o fragmenty innych filmów. Ostateczny efekt pokazu kinowego był zależny od wizji artystycznej właściciela konkretnego centrum filmowej rozrywki. Twórcy dzieł kinowych nie posiadali praw autorskich do swoich produkcji. Tego typu przepisy prawne pojawiły się w znacznie późniejszym okresie. 

Bufet w Teatrze Iluzji Urania (na zdjęciu Teodor Junod)

Bibliografia:

S. Koper, Gwiazdy Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 2013.

H. Krajewska, Życie filmowe Łodzi w latach 1896–1939, Warszawa-Łódź 1992.

Ł. Maciejewski, Początki kinematografii na ziemiach polskich, Portalfilmowy.pl (online), [w:] http://www.portalfilmowy.pl/wydarzenia,202,1497,1,1,Poczatki-kinematografii-na-ziemiach-polskich.html (dostęp 05.10.2016 r.).

T. Lubelski, Historia kina polskiego. Twórcy, filmy, konteksty, Katowice 2009.

Po pierwsze - Bolesław Matuszewski

Bardzo często słyszy się o ludziach, którzy włożyli ogromny wkład w rozwój techniczny branży filmowej, jednak rzadko wspomina się o zasługach polskich wynalazców i pionierów. Na kartach historii zapisało się ich kilku, a jako pierwszego wyszczególnię światowej sławy teoretyka filmu – Bolesława Matuszewskiego. Urodził się 19 sierpnia 1856 roku w Pińczowie, w ówczesnym zaborze rosyjskim. Jego matką była Stanisława z Pochowskich, a ojcem Aleksander Matuszewski - tłumacz i nauczyciel języka francuskiego w jednym z warszawskich gimnazjów. Dzięki wstawiennictwu swojego rodziciela Matuszewski wyjechał do Paryża, gdzie zafascynowała go sztuka fotografii. Mieszkał w jednej z najbardziej ekskluzywnych dzielnic, gdzie mógł w pełni rozwijać swoje pasje. We Francji należał do stowarzyszenia Lux, które zrzeszało uzdolnionych fotografów. W 1894 roku stał się jednym z założycieli Stowarzyszenia Muzeum Francuskiej Fotografii Dokumentalnej. Po powrocie do ojczystego kraju uruchomił wraz z młodszym bratem Zygmuntem warszawskie atelier fotograficzne Paryska Fotografia Lux Sigismond et Comp. 

Bolesław Matuszewski

Cztery lata później został współwłaścicielem paryskiego atelier fotograficznego Benque, które specjalizowało się w wykonywaniu portretów największym francuskim osobistościom branży artystycznej. Podczas pobytu na dworze cara Mikołaja II nauczono go korzystania z kinematografu. Najprawdopodobniej był on także prywatnym fotografem władcy, lecz do tej pory nie skompletowano dokumentów w pełni potwierdzających prawdziwość tych informacji. Nowo zdobyta wiedza zaowocowała filmową karierą Bolesława Matuszewskiego. Do najcenniejszych dzieł kinowych jego autorstwa należą: Zdjęcia operacji w szpitalach Paryża, Wyścigi konne na Polu Mokotowskim, Sceny wydarzeń w Paryżu, Sceny ludowe z Polski, Pobyt cara w Spale i Rodzajowe scenki warszawskie. Mężczyzna swoją działalność nakierował na utrwalanie scen z życia codziennego, obrzędów i zabaw ludowych, a także na inne reportaże filmowe i naukowe. Podejrzewano, że Bolesław Matuszewski był jednym z operatorów braci Lumière, dla których miał testować ich aparat kinematograficzny. Niestety historia ta okazała się tylko ciekawą plotką, a Matuszewski nigdy nie współpracował z francuskimi wynalazcami. 

Mimo wszystko to nie praca przed obiektywem sprawiła, że nazwisko Matuszewskiego utkwiło w pamięci polskich filmoznawców i historyków. Reżyser uzyskał powszechną sławę publikując w Paryżu broszurę pt. Nowe źródło historii (Une nouvelle source de l’histoir, 1898), w której zawarł swoją opinię na temat istotności kina w uwiecznianiu rzeczywistości i jego wagi w przekazywaniu bardzo wiarygodnych źródeł wiedzy o przeszłości. Jego rozważania zaintrygowały czytelników, więc Matuszewski pogłębił swoją argumentację wydając kolejną broszurę pt. Ożywiona fotografia, czym jest, czym być powinna (La photographie animée, ce qu’elle est, ce qu’elle doit être, 1898). Autor zawarł w niej własne nowatorskie przemyślenia o przyszłości kinematografii, jej sensu, a także możliwości jej użycia oraz wszelakiej pożyteczności. Prace Bolesława Matuszewskiego były twardym dowodem na to, iż już w pierwszych latach istnienia słabo wykształconej branży filmowej mogło mieć miejsce racjonalne rozpatrywanie losów światowego, a tym samym i polskiego kina.

Bolesław Matuszewski zakończył swoją przygodę z kinematografią w 1910 roku. Nie są znane powody przerwania jego działalności. W latach trzydziestych XX wieku zajął się organizacją polsko-francuskiej turystyki. Zmarł w 1943 roku w Warszawie. W celu upamiętnienia pracy Matuszewskiego nakręcono o nim film dokumentalny pt. Bolesław Matuszewski. Nieznany pionier kinematografii, który ukazał się w 2012 roku. 

Objaśnienia:

Bracia Auguste i Louis Lumiere - synowie fotografa i producenta płyt fotograficznych. Dopiero w 1894 r., po obejrzeniu i zakupie edisonowskiego Kinetoscopu zajęli się techniką filmową i opracowaniem własnego produktu. Trudno ustalić, w jakim stopniu kinematograf był własnym wynalazkiem braci Lumiere. W stosunku do kamer Edisona i Bouly'ego wynalezek Lumiere'ów stanowił istotne udoskonalenie. Stosowano w nim taśmę z jednostronną perforacją oraz mechanizm zatrzymujący taśmę podczas naświetlania i projekcji poszczególnych klatek filmu. Dzięki temu obraz filmowy był znacznie ostrzejszy. Poza tym kamera Lumiere'ow miała napęd ręczny, co znacznie zmniejszyło wagę urządzenia w porównani do kinetoskopu Edisona.

źródło objaśnień: historiasztuki.com.pl

Bibliografia: 

Bolesław Matuszewski - pierwsza rewolucja kina, Blogspot.com (online),[w:] http://kinoprzedwojenne.blogspot.com/2011/03/bolesaw-matuszewski-pierwsza-rewolucja.html (dostęp 01.10.2016 r.).

Bolesław Matuszewski. Filmografia, Filmweb (online), 

[w:] http://www.filmweb.pl/person/Boles%C5%82aw+Matuszewski-957238 (dostęp 01.10,2016 r.).

Z. Czeczot-Gawrak, Bolesław Matuszewski, pierwszy teoretyk filmu, [w:] Bolesław Matuszewski i jego pionierska myśli filmowa, Warszawa 1980. 

T. Lubelski, Historia kina polskiego. Twórcy, filmy, konteksty, Katowice 2009, s. 23.